Nouvèl

Bonn Nasyonzini yo ouvri chita pale sou klima a ak avètisman sevè sou Enèji Konbine ak Kriz Klima

BONN, Almay - Plis pase 7,000 negosyatè, minis anviwònman ak ekspè nan klima ki soti nan prèske 200 nasyon te rasanble nan Bonn nan Lendi pou lanse 64yèm sesyon yo nan Konvansyon Kad Nasyonzini an sou Chanjman Klima oksilyè, yon maraton negosyasyon de semèn ki te fèt pou poze baz pou COP31 la, mete sou tèt klima mondyal la Turkey an Novanm nan. Simon Stiell, Sekretè Egzekitif Nasyonzini an
 
Sekretarya Chanjman Klima, te bay yon diskou ijan pou avètisman ke sipèpoze dezas klimatik, pri gaz fosil temèt ki te deklanche pa konfli Mwayen Oryan yo ak pwogrè ralanti sou finans klima yo ap pouse kominote vilnerab yo nan pwen kraze atravè tout kontinan.
 
Stiell te louvri diskou li a lè li te mete deyò kriz mondyal ki kaskad ke aksyon klima dwe atake an menm tan. Vag chalè ki te kraze rekò te boule sid Ewòp, Azi di Sid ak kèk pati nan Afrik Dinò jiska prentan 2026, sa ki lakòz pèt rekòt, vag lopital akòz kou chalè ak souch sou rezo elektrik ki depann sou enfrastrikti gaz fosil ki aje. An menm tan an, tansyon pwolonje alantou kanal Ormuz la te kenbe pri lwil brit ak gaz natirèl elve, sa ki te fòse anpil nasyon ki gen revni fèb yo detounen fon gouvènman limite nan enpòtasyon gaz olye pou yo swen sante, edikasyon ak pwojè tranzisyon enèji vèt.
 
"Jodi a, limanite ap fè fas ak tès ki pi konplèks li nan listwa: nou pa ka rezoud kriz sekirite enèji a san yo pa rezoud kriz klima a, epi nou pa ka pwoteje popilasyon vilnerab yo san yo pa respekte chak pwomès klima ki deja dakò anba Akò Pari a," Stiell te di sal plenyè ki chaje. "Sa a se pa tan pou relouvri ansyen agiman diplomatik yo oswa diminye pwomès klima nasyonal yo. Chak peyi dwe deplase pi vit nan koupe emisyon, ogmante pouvwa renouvlab ak ranpli angajman finansye ki anreta nan eta klima-vilnerab."
 
Twa pistes negosyasyon debaz yo pral domine diskisyon sou dis jou kap vini yo. Premye a konsantre sou avanse Objektif Global sou Adaptasyon, yon kad ki vle di ede peyi yo bati defans kont move tan tankou siklòn, sechrès ak fonn glasye. Ti nasyon zile yo ak peyi ki pi piti devlope yo te kontinye ap plenyen ke aktyèl finansman entènasyonal adaptasyon yo kouvri mwens pase yon senkyèm nan depans aktyèl rekiperasyon dezas yo, epi yo ap pouse pou objektif finansman obligatwa anyèl yo dwe ofisyèlman nan COP31.
 
Dezyèm track priyorite a santre sou bay rezilta nan premye Global Stocktake, yon revizyon konplè sou aksyon klima atravè lemond ki te konplete nan COP28. Negosyatè yo pral mato plan aplikasyon konkrè pou fèmen twou vid ki genyen ant objektif emisyon nasyonal ki egziste deja yo ak limit tanperati mondyal 1.5 degre Sèlsiyis ke trete Pari a tabli. Rechèch syantifik Nasyonzini pibliye anvan reyinyon Bonn yo te konfime ke politik aktyèl yo mete rechofman atmosfè sou wout pou l frape 2.7 degre pa 2100 sof si nasyon endistriyalize yo akselere eliminasyon pwogresif nan pwodiksyon chabon, lwil oliv ak gaz anvan 2035.
 
Twazyèm pi gwo atik ajanda a adrese mekanis tranzisyon jis, politik pou sipòte travayè yo ak kominote ki depann sou endistri gaz fosil yo pandan peyi yo ap deplase nan direksyon van, solè, énergie ak idwojèn vèt. Delege Ewopeyen yo te pwopoze yon alyans endistriyèl vèt transfwontyè pandan chita pale ouvèti yo, ki ofri fòmasyon teknik ak prè a ba enterè nan ekonomi émergentes ki bati chèn ekipman pou renouvlab domestik. Reprezantan ki soti nan eta Afriken ak Azi Sidès yo te reponn lè yo mande pou redwi baryè komès sou panno solè, ekipman depo batri ak teknoloji enèji pwòp ekspòte soti nan nasyon rich yo.
 
Delegasyon nasyonal yo divize sevè sou dezakò finansye prensipal yo pandan premye tou reyinyon bilateral pòt fèmen yo. Reprezantan Inyon Ewopeyen an, Kanada ak Japon te renouvle pwomès yo pou elaji fon mondyal domaj klima a te etabli an 2022, ki vize pou konpanse peyi pòv yo pou domaj klima irevokabl tankou pèt tè bò lanmè ak domaj pèmanan agrikòl. Pandan se tan, plizyè gwo nasyon ekspòtasyon gaz fosil te diskite ke plan tranzisyon enèji rapid riske destabilize ekonomi domestik yo, mande pi long delè pou likidasyon pwodiksyon lwil oliv ak gaz ansanm ak ogmante sipò envestisman vèt.
 
Obsèvatè mache ak devlopman yo te note ke chita pale yo Bonn gen gwo pwa ekonomik. Depans ki ba yo pou enèji solè ak van vle di enèji renouvlab se kounye a nouvo sous enèji ki pi bon mache nan plis pase 120 peyi, men anbouteyaj chèn ekipman pou, règleman pèmi nasyonal enkonsistan ak volatilité lajan ralanti deplwaman mas. Pespektiv jen 2026 Bank Mondyal la, ki te pibliye jou anvan konferans lan, te degrade prévisions kwasans mondyal pasyèlman akòz dezòd agrikòl ki gen rapò ak klima a ak enflasyon pri enèji, e li te ankouraje kowòdone envestisman vèt entènasyonal pou estabilize kandida ekonomik alontèm.
 
Gwoup sosyete sivil la, ki gen ladan ONG anviwonmantal yo, jèn aktivis klimatik ak federasyon kiltivatè yo, te òganize manifestasyon lapè deyò lokal konferans la pandan tout jounen lendi a. Delege jèn yo te bay yon petisyon ansanm ki te siyen pa plis pase 3 milyon jèn atravè lemond, pou mande yon fen imedyat nan nouvo pwojè foraj gaz fosil ak garanti reprezantasyon jèn nan tout gwoup travay fòmèl Nasyonzini sou klima negosyasyon yo.
 
Òganizatè konferans yo konfime sesyon Bonn yo pral fini 18 jen ak yon tèks negosyasyon konsolide ki pral sèvi kòm baz ofisyèl pou chita pale ministè wo nivo nan peyi Turkey otòn sa a. Stiell te fèmen remak ouvèti li yo ak yon apèl dirèk bay tout gouvènman ki te prezan yo: "Chak reta febli kapasite nou pou pwoteje lavi yo. Mond lan espere pwogrè byen mèb isit la nan Bonn-pa sèlman deklarasyon diplomatik."

image

Ou ka renmen tou

Voye rechèch