Iran avèti UK, Lafrans kont deplwaman militè nan kanal Ormuz
TEHRAN - Adjwen Minis Afè Etranjè Iran an, Bagheri Kani, te bay yon avètisman ofisyèl sevè samdi kont operasyon militè konjwen Grann Bretay ak Lafrans te planifye pou patwouy kanal Ormuz la, li te diskite ke vwa navigab mondyal enpòtan anpil ta dwe sekirize sèlman pa nasyon ki sou bò lanmè epi li rejte nenpòt ki rasanbleman militè etranje nan Gòlf Pèsik la.
Kontre mezi diplomatik la te vini yon jou apre Premye Minis Britanik Keir Starmer ak Prezidan Fransè Emmanuel Macron te pibliye yon deklarasyon ansanm, kote yo te anonse plan pou kowòdone fòs naval yo ak Omàn pou pwoteje navigasyon komèsyal san antrave atravè kanal la. De lidè Ewopeyen yo te di ke yo te pare pou lanse patwouy militè miltinasyonal elaji pou dekouraje sezi veso yo ak menas misil ki te deranje komès petwòl mondyal pandan twa mwa ki sot pase yo.
Nan yon deklarasyon piblik ki afiche sou sitwèb Ministè Afè Etranjè Iran an, Bagheri Kani ensiste ke Iran gen responsablite prensipal pou sekirite maritim nan kanal Ormuz, kote apeprè yon tyè nan petwòl brit ak gaz natirèl likid nan mond lan pase chak ane. Li te di deplwaman ekstèn militè yo ta sèlman ogmante tansyon rejyonal yo epi kreye risk sekirite nesesè pou bato kago netral, tankè yo ak bato lapèch.
"Dwat Ormuz la se pa yon kote pou pozisyon militè pa pouvwa plizyè milye kilomèt lwen," depite minis afè etranjè a te di. "Nenpòt aktivite militè ki destabilize dlo rejyonal yo pral pote konsekans pou moun ki inisye li. Nou ankouraje Lond ak Pari pou yo abandone plan patwouy yo epi rezoud diskisyon anbakman atravè dyalòg diplomatik ak eta kotyè yo."
Kò Gad Revolisyonè Iran an te pibliye yon deklarasyon militè apa pou ranfòse avètisman an. Li te konfime ke inite siveyans naval ak abèy atravè Gòlf la te ogmante siveyans tout bato de gè etranje k ap antre nan dlo rejyonal yo, epi yo pral reponn dezisman a nenpòt aksyon ki vyole dlo teritoryal Iran yo oswa konpwomèt enterè sekirite nasyonal li yo.
Wayòm Ini a ak Lafrans te premye pwopoze yon misyon pwoteksyon maritim ansanm nan mwa avril, apre plizyè ensidan abèy ak misil ki te vize veso komèsan yo te deklanche gwo ogmantasyon nan pri petwòl mondyal la. De peyi Ewopeyen yo te deja voye destriktè siplemantè ak bato fregat nan Gòlf la, epi yo planifye pou lanse patwouy eskòt kowòdone apati mitan mwa Jiyè.
Oman, yon medyatè net ant pouvwa oksidantal yo ak Iran, te rete pridan sou plan militè Ewopeyen an. Ofisyèl ministè afè etranjè Oman yo te di ke Muscat ap akeyi efò pou estabilize liy transpò yo men espere evite nenpòt eskalasyon militè ki ta ka deraye frajil chita pale de-eskalade ant Washington ak Teheran.
Mache enèji mondyal yo te reyaji yon ti kras nan dènye avètisman Iran an. Brent brut te monte 1.2% nan kòmansman komès Azyatik nan Dimanch, kòm komèsan pri nan risk jeopolitik renouvle nan chèn ekipman pou lwil oliv. Konpayi transpò yo te deja ogmante prim asirans maren pou veso k ap tranzit kanal Ormuz la nan prèske 28% depi kòmansman mwa Jiyè a, ak anpil transpòtè chwazi pou pi long, wout altènatif ki pi chè alantou Penensil Arabi a.
Obsèvatè entènasyonal yo te note ke enpas diplomatik la ajoute nouvo presyon sou negosyasyon nikleyè endirèk k ap fèt ant Etazini ak Iran. Teheran te repete lye pwogrè nan chita pale nikleyè yo ak retrè a nan byen militè etranje yo nan Gòlf la ak anilasyon an nan sanksyon inilateral Lwès sou ekspòtasyon petwòl Iranyen.
Sekretè Jeneral Nasyonzini an, António Guterres, lanse yon apèl rapid pou kontrent, li mande tout pati yo pou yo bay dyalòg priyorite epi evite nenpòt mouvman militè ki ta ka deklanche yon konfli rejyonal ki pi laj. Ajans maritim Nasyonzini yo ap prepare yon sesyon ijans espesyal semèn sa a pou diskite sou mekanis kowòdone siveyans net pou kanal Ormuz la kòm yon altènativ a patwouy militè inilateral yo.
